Ang Pinanggalingan ng 'Tatarin'
ni Guillermo Gómez Rivera

Webmaster's Note: Si G. Guillermo Gomez Rivera ay isang awardee ng Premio Zobel at kaanib Academia Filipina. Siya ay dating National Language Committee Secretary ng Philippine Constitutional Convention 1971-73.

Ang sumusunod na artikulo ay batay sa orihinal na lathalain na ipinadala ni G. Gomez Rivera. 

Para sa mga nanonood na hindi gaano naka-intindí, o nakasunod, ng argumento ng pelikulang TATARIN, na batay sa isang obra ni Nick Joaquín (The Summer Solstice), binibigay namin ang mga sumusunod na pagpaliwanag ni Dra. Belén de los Santos y Sisioco de Argüelles, inampun bilang anak ni Don Epifanio de los Santos y Cristóbal  (kung kanino pinañgalanan ang EDSA) at dating pañgulo ng División o Instituto de Español y Cultura ng DECS. Ang mga pagpaliwanang ukol sa Tatarin binigay ni Dra. Argüelles nuong 1964 pa.

Ang TATARIN ayon kay Dra. Argüelles ay isang ritual upang magkaroon ng anak ang isang babaeng katutubo, lalo na ang mga katutubong Tagala.  Binibigay, nitong mga babaeng nañgagtatarin, ang kanilang sarili sa "iilang mga halusinasyon na guinawang mistulang sayaw upang sila'y magkaroon ng anak".

Pero ang pelíkula, na batay sa obra ni Nick Joaquín, maykathâ  at pambansang  artista sa panitikan, hindi nagsasabi kung saan, at kung kailan, sumibol  itong ritual ng pagkafertil ng isang babae.

Ang 'Tatarin' ay may kaugnayan sa WASP

Hindi rin sinasabi ng pelíkula na ang dahilan ng pagsibul ng rito, o ritual, ng TATARIN,  hanggang sa mga taong 1920, may kaugnayan sa pagmasaker ng mga Kanong WASP (White Anglo-Saxon Protestants o mga Puting Protestante) sa mga kayumangguing mga bayaning Pilipino sa panahon ng digmaan ng Estados Unidos laban sa sinalakay nilang unang Repúblika ng Filipinas na tinatag nuong a 12 ng Hunyo, 1898.

Ang digmaan na inumpisahan ng Estados Unidos, o ng mga Kanong WASP, laban sa unang Repúblika ng Filipinas nuong  1899 talagang natapos ng mahuli nila ang  pañgalawang pañgulo ng naturang Repúblika na si Macario Sakay y De León sa  taong 1907.

PINAGPAPATAY ng mga Kanong WASP ang isang milyun at kalahating mga Pilipino  sa pañgalan ng digmaang iyon na sinimulan ng mga nasabing Kanô ng binaril  nila, sa tulay ng Santa Mesa at San Juan, ang mga walang malay na mga sundalong Pilipino nuong Febrero 1899.

Pinagpapatay ng mga mananakop na mga Kanong WASP ang ikalimang bahagui ng  buong populasyon ng Filipinas ayon kay James B. Goodno, isang historiador na  Kanô din. Ang datos na ito makikita sa páhina 33 ng libro ni Goodno na  pinamagatan na: "Philippines, Land of Broken Promises na pinublika sa Nueva  York" nuong 1996.

Ayon kay Dra. Argüelles "ang mga namatay na lalaking katutubô naguing napakarami kung ihambing sa proporsiyon total ng populasyon ng bansâ na ang  pakirandam na lumatay sa kababaihan ay ang pañgulilâ dahil pati ang mga  lalaking katutubô na di pinatay, sa digmaang iyon, nagkaroon ng trauma at  parang nawalan sila ng ganang magparami ng lahi. Ang pagkawasak ng kanilang  unang Repúblika  nagkarron ng malaking epekto sa kanilang pag-iisip at  huminâ ang kanilang pagnanasâ at pakay sa pagkaroon ng mga anak. Dahil sa  kalagayang ito na bumalot sa mga kalalakihang katutubô, nagwalâ ang mga  kababaihan."

Ang ritual ng tubig

Patuloy ni Dra. Argüelles: "Pero, ang araw ni San Juan Bautista may isang  ritual ng tubig na siyang pagbabasâ sa mga tao maski na sa guitna ng daan.  Dahil sa ritual ng tubig, sumanib dito ang ritual ng TATARIN. At upang  mapagtakpan ang katañgiang seksuwal ng ritong ito, pinasiyá ng mga babailana  na sumama ang mga nañgagsitatarin sa bawat procesión ni San Juan Bautista."

"Ang pagbabasâ ng katawan sa mga dekada ng 20, 30 at 40 may kahulugang  kahalayan na nagbibigay ng estimulasyon sa mga nanood na kalalakihan. Ang  katawang basâ ng kababaihan nagpapalitaw ng hubog ng kanilang mga dibdib at  balakang na siyang gumiguising sa mga kalalakihan na nasa mga kalye."

"Pagkatapos ng pagsama sa prosesyon ni San Juan bilang mga devota nito, ang  mga nañgagsitatarin humihiwalay pagkatapos sa isang dakong nakatagô kung  saan nila sinisimulan ang mga maiinit nilang sayaw. Mistulang sayaw ng mga  Hitana at mga Flamenca ang mga primitibong kilos at indak nitong mga sayaw  na buñga na kanilang mga halusinasyon at pagnanasa. Ang kahinhinan na dating  katañgian ng mga Filipina ay winawaksi. At pagkatapos ng mga ganitong sayaw,  ang mga nagsitatarin ay sumasama sa kanilang mga esposo upang makipagtalik."

Magpa-tatarin para magka-anak

"Ang mga babae na mulá sa matataas na lipunan at sa panglipunang uri ng mga  may profesyon at edukasyon sa mga unibersidad, may mababang pagtanaw  sa mga  karaniwang nañgagsitatarin.  Pero, may ilan din sa kanila ang sumusunod sa  ritual na ito kapag malaki ang kanilang pañgañgailañgan na magkaroon ng  anak."

Send this page to a friend - Want to comment on this article?

Spanish version

BACKGROUND INFO:
> Filmmaker Tikoy Aguiluz directs Nick Joaquin's classic
> Lupe of Tatarin: A role meant for Dina

17 January 2002